وقتی کلانشهر ، زمان زندگی ما را می‌بلعد! صبح هنوز درست از راه نرسیده، اما شهر بیدار است. آدم‌ها با عجله از خانه بیرون می‌زنند، سوار مترو می‌شوند، پشت چراغ‌های قرمز می‌مانند و مدام ساعتشان را نگاه می‌کنند. همه در حال رفتن‌اند؛ یکی به محل کار، دیگری به جلسه، یکی برای خرید و دیگری برای […]
وقتی کلانشهر ، زمان زندگی ما را می‌بلعد!
صبح هنوز درست از راه نرسیده، اما شهر بیدار است. آدم‌ها با عجله از خانه بیرون می‌زنند، سوار مترو می‌شوند، پشت چراغ‌های قرمز می‌مانند و مدام ساعتشان را نگاه می‌کنند. همه در حال رفتن‌اند؛ یکی به محل کار، دیگری به جلسه، یکی برای خرید و دیگری برای رسیدن به قراری که شاید حتی فرصت لذت بردن از آن را هم پیدا نکند.
شهریار تبریز/ وحید یوسفی: ا نگار زندگی در کلانشهر به مسابقه‌ای بی‌پایان تبدیل شده است؛ مسابقه‌ای که در آن همه می‌دوند، اما کمتر کسی از خودش می‌پرسد به کجا می‌رسد. ما زمان زیادی را در شهر از دست می‌دهیم؛ نه فقط در ترافیک و پشت چراغ‌های قرمز، بلکه در تمام لحظاتی که می‌توانستیم زندگی کنیم و نکردیم. از کنار آدم‌ها می‌گذریم، بی‌آنکه ببینیمشان. از کنار خاطراتمان عبور می‌کنیم، بی‌آنکه لحظه‌ای مکث کنیم.
حتی گاهی برای نوشیدن یک فنجان چای هم وقت نداریم. شهر برای ما به مجموعه‌ای از مسیرها تبدیل شده است؛ از خانه تا محل کار، از محل کار تا خانه و دوباره تکرار همین چرخه.
گویی قرار نیست در هیچ نقطه‌ای بمانیم. همه‌چیز برای رسیدن طراحی شده است، اما انگار کسی به لذت ماندن فکر نکرده است.
شاید این وضعیت فقط به سبک زندگی شهروندان مربوط نباشد؛ شهرسازی نیز در شکل‌گیری آن سهم دارد. خیابان‌ها برای عبور، پیاده‌روها برای حرکت و بسیاری از فضاهای عمومی برای جابه‌جایی طراحی شده‌اند. اما سهم انسان از شهر، فقط حرکت نیست. انسان به مکث، معاشرت، تماشاکردن و گاهی بی‌هدف نشستن هم نیاز دارد.
اینجاست که می‌توان از منظر روان‌شناسی محیطی به مسئله نگاه کرد. رابطه انسان و محیط، رابطه‌ای صرفاً فیزیکی نیست. ما فقط در فضاها حضور نداریم؛ آن‌ها را تجربه می‌کنیم، به آن‌ها معنا می‌بخشیم و بخشی از خاطرات و هویت خود را در آن‌ها شکل می‌دهیم.
یک میدان، یک قهوه‌خانه، نیمکتی در پارک یا حتی کوچه‌ای قدیمی، زمانی به بخشی از زندگی ما تبدیل می‌شود که در آن مکث کرده باشیم، کسی را دیده باشیم، گفت‌وگویی شکل گرفته باشد یا خاطره‌ای در ذهنمان ثبت شده باشد.
اما وقتی شهر صرفاً به محل عبور تبدیل شود، چه چیزی از این تجربه باقی می‌ماند؟ وقتی هر روز از خیابانی می‌گذریم، بی‌آنکه فرصتی برای ماندن داشته باشیم؛ وقتی میدان‌ها فقط محل عبور خودروها هستند و فضاهای عمومی امکان معاشرت را از ما می‌گیرند، چگونه می‌توان انتظار داشت به این مکان‌ها احساس تعلق پیدا کنیم؟
شاید یکی از دلایل گسست هویت شهری را باید در همین‌جا جست‌وجو کرد. شهروندانی که فقط از کنار مکان‌ها عبور می‌کنند، فرصت چندانی برای ساختن خاطره‌های مشترک و تجربه‌های زیسته ندارند. مکان‌ها برای آن‌ها به نشانی‌هایی روی نقشه تبدیل می‌شوند؛ نه بخشی از زندگی و نه جزئی از هویتشان.
هویت شهری فقط در معماری بناهای تاریخی، نام خیابان‌ها یا نشانه‌های قدیمی خلاصه نمی‌شود. هویت در تجربه‌های مشترک شهروندان نیز شکل می‌گیرد؛ در دیدارهای روزمره، خاطرات محله‌ای، معاشرت‌های تکرارشونده و مکان‌هایی که آدم‌ها در آن‌ها احساس می‌کنند به جایی تعلق دارند.
به نظرم شهر باید چیزی فراتر از معبر داشته باشد؛ باید محل هایی برای وقفه داشته باشد. فضاهایی که در آن‌ها رسیدن به مقصد، اولویت نباشد؛ جایی برای نوشیدن یک استکان چای، دیدن یک آشنا، گفت‌وگویی بی‌برنامه یا حتی چند دقیقه تماشای زندگی.
محل وقفه، یعنی جایی که شهروند مجبور نباشد برای هر دقیقه حضورش دلیلی داشته باشد؛ جایی که بتواند بماند، بی‌آنکه احساس کند از زندگی عقب افتاده است؛ جایی که فرصت شکل‌گیری خاطره، رابطه و احساس تعلق را فراهم کند.
شهر مطلوب فقط شهری نیست که مسیر رسیدن ما را کوتاه کند؛ شهری است که فرصت ماندن را هم از ما نگیرد. شاید باید در کنار خیابان‌های عریض، مسیرهای سریع و شبکه حمل‌ونقل کارآمد، برای مکث و معاشرت نیز فضا طراحی کنیم. شاید گاهی لازم باشد به‌جای ساختن مسیرهای بیشتر برای عبور، جایی برای نرفتن بسازیم؛ چراکه شهری که در آن فقط عبور می‌کنیم، به‌تدریج از شهری که در آن زندگی می‌کنیم، فاصله می‌گیرد. و چه تلخ است اگر روزی دریابیم تمام عمرمان را صرف رسیدن به مقصدهایی کرده‌ایم که حتی در مسیر رسیدن به آن‌ها هم زندگی نکرده‌ایم.
چه خوب گفت محمود دولت‌آبادی: «آنجا یک قهوه‌خانه بود…
اما ننشستیم به نوشیدن دوتا استکان چای، چرا؟
دنیا خراب می‌شد اگر دقایقی آنجا می‌نشستیم و نفری یک استکان چای می‌خوردیم؟!
عجله، همیشه عجله…
کدام گوری می‌خواستم بروم؟
من به بهانه‌ی رسیدن به زندگی،
همیشه زندگی را کشته‌ام.»
